|
|
|
|
|
Położenie: na Śląsku, na lewym brzegu Odry.
Nowożytne habsburskie umocnienia bastionowe postały w latach 1860-63, zbudowane na zlecenie hrabiego Montecuccoli przez inżynierów Marienburga i Gründlera. Twierdza została zdobyta po oblężeniu przez wojska pruskie (22.XII.1740 - 9.III.1741). Gubernatorem został generał porucznik Christoph Wilhelm von Kalckstein. Projekt rozbudowy twierdzy opracował Gerhard von Walrave, jeszcze w czasie trwania wojen śląskich. Do pracy przystąpiono od razu: stary bastionowy rdzeń otoczono płaszczem składającym się z charakterystycznych rawelinów i lunet, zaprojektowano fort gwiaździsty na wschód od rdzenia.
Po rozbudowie twierdza składała się z następujących elementów:
Około połowy XVIII wieku Prusacy zaczęli rozbudowywać twierdzę, budując kilka dzieł wysuniętych: na wschód od rdzenia kleszczowy Szaniec Gwiaździsty (Stern Schanze) połączony krytą drogą, na prawym brzegu niewielką kwadratową Redutę Wodną (Wasser Redoute) i skromne kleszczowe umocnienia Ostrowa Tumskiego (z prowadzącą na północ Bramą Katedralną Dom-Thor obok kolegiaty). Na Odrze most, drugi za Ostrowem na Starej Odrze.
W roku 1806 twierdza została zdobyta przez Francuzów, a w 1814 po kilkumiesięcznym oblężeniu przez Rosjan i Prusaków. Zbudowano wtedy Zerbauer Redoute do obrony przeprawy przez Odrę.
W latach 1824-35 powstały nowe dzieła na prawym, północnym brzegu: silny przyczółek mostowy na prawym brzegu starej Odry, Ober Redoute na Ostrowie Tumskim (od strony wschodniej).
W latach 1835-47 zabezpieczono kierunek południowo-zachodni: Szaniec Wisielczy (Galgen), Szaniec Brzostowski (Brostauer).
Kolejna rozbudowa miała miejsce w połowie wieku, w związku z budową linii kolejowych, na odcinku północno-zachodnim: Lünette am Schloß See (fort artyleryjski o trójkątnym narysie), Blockhaus Plateau (dwa połączone poterną blokhauzy na przyczółku mostu kolejowego) oraz pobliski dwukondygnacyjny tradytor kolejowy Blockhauz Schanze (1857), a na zachodnim krańcu Ostrowa Tumskiego wieżę artyleryjską Turm Reduit.
Linie kolejowe przebiegały następująco: z zachodu do miasta wiodła linia z Berlina i Frankfurtu. Dworzec znajdował się na lewym brzegu, na zachód od rdzenia, od którego oddzielony był obszernym placem ćwiczeń pionierów. Odrę linia przekraczała na dużym moście, którego lewobrzeżny przyczółem miał dwa blokhazuzy. Umocnienia Ostrowa przecięte zostały na pół przez tory, które kirowały się na północ i na kolejnym moście przekraczały Starą Odrę, przebiegały między Lunette am Schloss See a Przyczółkiem Mostowym i rozgałęziały się na północ od miasta na dwie linia - północną w kierunku Wolsztyna i wschodnią (główną) do Leszna (gdzie połącznenia z Poznaniem i Wrocławiem).
W 1870 zbudowano dwa blokhauzy do ognia bocznego (zachowane przy zbiegu Krzywoustego i Daszyńskiego). W 1871, podczas budowy linii kolejowej do Wrocławia, koło Fortu Gwiaździstego wybudowano nowe dzieło - dużą dwukondygnacyjną strażnicę kolejową ze strzelnicami działowymi i murem Carnota. Linia do Wrocławia została wyprowadzona z dworca na wschód, na lewym brzegu Odry.
W ciągu XIX wieku całkowicie przebudowano Fort Stern, właściwie budując nowe dzieło. Nie został zrealizowany projekt z około 1871 zniesienia wschodniego odcinka rdzenia i budowy obszernego placu otoczonego poligonalnym wałem od południa, a od wschodu zamkniętego Fortem Stern.
Pod koniec wieku zbudowano fort artyleryjski Fort Rüster, na południowo-zachodnim odcinku twierdzy.
W ciągu XIX wieku wielokrotnie przebudowywano umocnienia rdzenia, w mieście zbudowano liczne budynki wojskowe - koszary, prochownie, magazyny itp.
Od 1902 likwidowano przestarzałe umocnienia rdzenia (zachowano tylko bastiony Sebastian i Leopold), Redutę Wodną, Redutę Sarbowską, Szaniec Wisielczy i Szaniec Brzostowski.
W 1905 powstał projekt rozbudowy pasa obrony w oparciu o umocnienia polowe w promieniu 5 km. Gwałtowna rozbudowa nastąpiła w 1914 roku: schrony piechoty, wartownie, polowe dzieła piechoty. W czasie pierwszej wojny jednak działania wojenne ominęły miasto. W okresie międzywojennym Niemcy budowali schrony bierne, częściowo wysadzone zgodnie z postanowieniami Traktatu Wersalskiego, potem od 1928 Pozycję Odrzańską.
Zachowało się sporo: w tym fragmenty murów średniowiecznych, dwa bastiony Leopold i Sebastian, zasypany blok koszarowy z XVIII wieku, ziemne resztki umocnień Ostrowa Tumskiego, częściowo Fort Gwiaździsty, murowane resztki Przyczółka Mostowego, resztki ziemne Brucken Schanze, resztki zniszczonej Ober Redoute, w dość dobrym stanie Turm Reduit, w dość dobrym stanie Blockaus Plateau, w dość dobrym stanie Blockhauz Schanze, w dobrym stanie fort Lunette am Schloss See zajęty przez wojsko, strażnica kolejowa koło Fortu Gwiaździstego, dwa blokhauzy do ognia bocznego przy Krzywoustego, ziemne resztki Fortu Rüster oraz liczne umocnienia z XX wieku.
Bibliografia:
Krzysztof Motyl: Rys historyczny głogowskich fortyfikacji.
FORTECA 1/98; Przasnysz 1998.
 |
 mariusz@mars.slupsk.pl |
Twierdza Głogów w 1774 roku.