TWIERDZA POZNAŃ - BUDOWNICTWO WOJSKOWE
Mariusz Wojciechowski 1999-2000


Patrz fragment planu twierdzy w 1871

A.4. RÓŻNE

Szpital garnizonowy
Garnison-Lazareth

1850-53 przy ulicy Królewskiej (Libelta). Do czasu wybudowania nowego budynku, lazaret mieścił się w byłym klasztorze Karmelitów Bosych (w 1796 zamienionym na lazaret, koszary i kościół garnizonowy) na wzgórzu św. Wojciecha. Nowoczesny na owe czasy szpital (proj. Fleischinger i Drewitz?) miał osobny pawilon operacyjny, budyneczki pralni i kostnicę. Zachowany, otynkowany, obecnie siedziba dowództwa wojsk lotniczych.

Kościoły garnizonowe

Funkcjonowały dwa - ewangelicki na wzgórzu św. Wojciecha w kościele Karmelitów Bosych (od 1796 w przyległym klasztorze był lazaret i koszary) oraz katolicki w kościele Karmelitów Trzewiczkowych na Rybakach [ob. Bożego Ciała] (w przyległym klasztorze był areszt wojskowy).

Cmentarz garnizonowy

Położony był na południowo-zachodnim stoku Fortu Winiary, po zachodniej stronie Bramy Cmentarnej. W 1843 pochowano na nim generała Grolmana. Zniszczony w 1945 roku. Obecnie w tym miejscu znajduje się cmentarz lotników brytyjskich.

Areszt wojskowy

Do czasu wybudowania budynku na placu ćwiczeń koło Bastionu III Grolman, mieścił się w zajętym przez wojsko w klasztorze Karmelitów Trzewiczkowych koło Bastionu II Brünneck na Rybakach (kościół pełnił funkcje garnizonowego). Areszt z prawdziwego zdarzenia (Militärarresthaus) wybudowano w latach 1878-80 na wspomnianym placu ćwiczeń. Niezachowany.

Sąd wojskowy

Od 1880 mieścił się w nowym budynku na placu ćwiczeń koło Bastionu III Grolman, tuż obok znajdował się areszt wojskowy. Gdzie mieścił się sąd do tego czasu nie wiem - zapewne w byłym klasztorze Karmelitów Trzewiczkowych koło Bastionu II Brünneck na Rybakach, bo tam mieścił się stary areszt. Zachowany.
Zachowany budynek Sądu Wojskowego w 1999, dawniej przy ulicy Wałowej za Bastionem III Grolman. Z prawej strony budynek Browaru Huggera.

Urząd Prowiantowy
Proviant Amt

Budynki Urzędu Prowiantowego mieściły się w dużym kompleksie magazynowo-koszarowym na północ od ulicy Magazynowej pomiędzy Wałową i Placem Działowym, w jego środkowej części (w zachodniej części koszary i stajnia huzarów, a wschodniej budynki należące do Fortyfikacji Poznań). Wśród kilku budynków znajdowały się budynki magazynowe (jeden z budynków z pruskiego muru zachował się na północ od ulicy Solnej), biurowe, mieszkania służbowe, spichlerz i piekarnia).

Spichlerz

Ogromny (40*50 m) murowany, sześciokondygnacyjny magazyn zboża i mąki (spichlerz) wzniesiono w latach 1801-05 jako jeden z pierwszych budynków wojskowych w Poznaniu. Znajdował się w kompleksie przy Magazynowej, w jego środkowej części. Zburzony został krótko po II wojnie światowej, jak zresztą wszystkie znajdujące się tam budowle (ostatnie w latach 70-tych XX wieku).

Piekarnia

Znajdowała się w kompleksie przy Magazynowej, z tyłu za budynkami Urzędu Prowiantowego i spichlerzem, schowana w zakątku między murem cmentarza katolickiego (ob. Cmentarz Zasłużonych), Kawalierem Magazynowym, a murem klasztoru Karmelitów. Obecnie w tym miejscu znajdują sie ruiny jakiegoś schronu betonowego.

Królewski magazyn soli

Znajdował się na pn-zach narożniku Magazynowej i Alej Wilhelmowskich, powstał w pierwszych latach XIX wieku, zburzony został podczas budowy w latach 1873-75 Sądu Ziemskiego.

Suszarnia mundurów

Długi budynek w gestii Intendentury położony był po zachodniej stronie Małej Rycerskiej (Ratajczaka) na granicy placu ćwiczeń na terenie obecnego Parku Dąbrowskiego przy Nowej Ogrodowej (Ogrodowa), gdzie znajdował się cmentarz ewangelicki. Niezachowany.

Pralnia, łaźnia

Nie udało mi się ich zlokalizować.

Stacja telegraficzna

Na planie z 1856 roku widać stację telegraficzną - prostokątny budynek po zachodniej stronie ulicy Młyńskiej (Mielżyńskiego) między Placem Królewskim (Plac Ratajskiego) a Berlińską (27 grudnia). Niezachowana.


Więcej

Mariusz Wojciechowski
POCZTA/MAIL
mariusz@mars.slupsk.pl